Deprem Öncesi Hazırlık: Doğru Sırayla Ne Yapılmalı?

Deprem hazırlığı listeleri genelde çantayla başlıyor. Yanlış sıra. Çantanın işe yaraması için önce binanın ayakta kalması, sonra evin içindeki eşyanın üstünüze devrilmemesi gerekiyor. Bu yazı doğru sırayla ilerliyor: bina, ev içi, plan, çanta.

Verilen her talimat resmî kaynakla doğrulandı. Deprem hazırlığı konusunda dolaşan bilginin bir kısmı hatalı ve bazıları tehlikeli.

1. Önce bina

Yaşadığınız binanın deprem performansını bilmeden yapılan hazırlık, eksik hazırlıktır. Öğrenmeniz gerekenler:

Yapım yılı ve hangi yönetmelikle yapıldığı. 2000 öncesi yapı stoğu, modern süneklik detaylarından önce gelir. 2019 sonrası ruhsatlı binalar TBDY 2018 kapsamındadır.
Zemin etüdü yapılmış mı, hangi zemin sınıfı.
Sonradan yapılan müdahaleler. Kaldırılmış duvar, kesilmiş veya delinmiş kolon, kapatılmış perde, ruhsatsız eklenen kat. Bunlar taşıyıcı sistemi doğrudan zayıflatır ve maalesef yaygındır.
Zemin katta yumuşak kat olup olmadığı. Dükkân vitrini ya da açık otopark, üzerinde dolu duvarlı katlar.

Şüpheniz varsa riskli yapı tespiti yaptırabilirsiniz. Başvuru, Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlara yapılır ve sonuç ikili çıkar: yapı riskli ya da değil. Kat maliklerinden birinin başvurusu yeterlidir.

2. Ev içi: en ucuz ve en yüksek getirili iş

Bina göçmediği depremlerde yaralanmaların çoğu devrilen ve düşen eşyadan kaynaklanır. Bu kısım bir hafta sonu işidir ve mühendis gerektirmez.

Sabitlenecekler

Gardırop, kitaplık, vitrin ve yüksek dolaplar: L profil veya kayışla duvara. Alçıpana değil, arkasındaki taşıyıcıya sabitleyin.
Şofben ve termosifon: üst ve alt üçte birinden metal kayışla.
Televizyon ve raftaki ağır eşya.
Buzdolabı: devrilmeye karşı üstten bağlantı.

Yerleşim kararları

Yatakların ve oturma gruplarının üzerine ağır tablo, ayna veya raf koymayın.
Ağır eşyayı alt raflara, hafifi üste alın.
Üst mutfak dolaplarına mandal takın.
Yatak başlarını pencere önünden çekin.
Çıkış yollarını ve kapı önlerini boş tutun.

Tesisat

Doğal gazlı cihazlara esnek bağlantı yaptırın.
Gaz vanasının yerini öğrenin ve nasıl kapatıldığını evdeki herkese gösterin. Vana genellikle kombinin altında veya dış duvardadır. Saat yönünde 90 derece çevrilir; vana boruya dik konuma geldiğinde gaz kesilmiş olur.
Elektrik sigortasının yerini bilin.
Su ana vanasının yerini bilin.

3. Aile planı

Depremden sonra şebekeler saatlerce çalışmayabilir. Plan bu varsayımla kurulur.

İki buluşma noktası belirleyin. Biri binanın hemen dışında, biri mahalle dışında açık bir alanda. Herkes ikisini de bilsin.
Şehir dışından bir irtibat kişisi seçin. Afet bölgesinde yerel hatlar tıkanırken şehirlerarası aramalar bazen çalışır. Herkes aynı kişiyi arasın, bilgi orada toplansın.
Çocuklara ev adresini ve irtibat numarasını ezberletin. Küçük çocuklar için bu bilgiyi yazıp çantalarına koyun.
Okulun ve iş yerinin tahliye planını öğrenin. Çocuğu kimin, nereden alacağı önceden belli olsun.
Belgelerin kopyasını dijitalde tutun. Tapu, kimlik, sigorta poliçesi, sağlık raporları.
Yılda bir tatbikat yapın. Çök-kapan-tutun hareketini ve tahliye yolunu evde bir kez uygulamak, kriz anında karar süresini kısaltır.

4. Afet çantası

Çanta, evi terk etmek zorunda kaldığınızda yanınıza alacağınız şeydir. Kapıya yakın, herkesin bildiği bir yerde dursun. En az üç günlük planlayın.

Su ve gıda

Su: kişi başı günde 4 litre, en az 3 gün. İçme ve temel hijyen dâhil.
Pişirme gerektirmeyen, uzun ömürlü gıda: konserve, kuru meyve, kuruyemiş, enerji barı, bisküvi. Konserve açacağını unutmayın.
Bebek maması, mama suyu; evde bebek varsa ayrıca planlayın.

Sağlık

İlk yardım seti: steril gazlı bez, sargı bezi, yara bandı, antiseptik, makas, eldiven, flaster.
Düzenli kullanılan reçeteli ilaçlar, en az bir haftalık. Son kullanma tarihlerini yılda bir kontrol edin.
Ağrı kesici, ateş düşürücü.
Gözlük veya lens kullananlar için yedek.

Aydınlatma ve haberleşme

El feneri ve yedek pil. Mum kullanmayın; gaz kaçağı ihtimali varken açık alev tehlikelidir.
Pilli veya kurmalı radyo. Şebeke çökse bile yayın devam eder.
Powerbank, dolu.
Düdük. Enkaz altında ses çıkarmanın en az enerji harcayan yolu budur.

Diğer

Nakit, küçük banknot. Kart sistemleri çalışmayabilir.
Kalın eldiven, sağlam ayakkabı, yağmurluk veya battaniye.
Islak mendil, tuvalet kâğıdı, çöp poşeti, kişisel hijyen malzemesi.
Kimlik ve önemli belgelerin fotokopisi, su geçirmez poşette.
Yedek anahtar.

Deprem sırasında

Çök, kapan, tutun. Sağlam bir masanın altına girin, başınızı ve boynunuzu koruyun, masanın ayağından tutun. Masa yoksa iç duvar dibine çökün.
Sarsıntı bitene kadar dışarı çıkmaya çalışmayın. Merdivende ve kapı önünde geçirilen saniyeler en riskli olanlardır.
Asansörü kullanmayın. Elektrik kesilirse içinde kalırsınız ve asansör boşluğu güvenli bir yer değildir.
Dışarıdaysanız binalardan, elektrik hatlarından ve cam cephelerden uzaklaşın.
Araçtaysanız köprü, üst geçit ve viyadük altından çıkıp durun.

Deprem sonrasında

Kendinizi ve yanınızdakileri kontrol edin.
Gaz kokusu varsa veya şüpheleniyorsanız gaz vanasını kapatın, camları açın, elektrik düğmesine dokunmayın.
Binada belirgin hasar varsa artçılar başlamadan tahliye edin.
Sağlam ayakkabı giyin. Cam ve moloz en yaygın yaralanma sebebidir.
Acil durum için 112'yi arayın. 2021'den beri yangın, sağlık, polis, jandarma ve AFAD çağrılarının tamamı bu numarada toplanmıştır.
Hattı gereksiz meşgul etmeyin; kısa mesaj çoğu zaman aramadan daha güvenilir iletir.
Resmî kaynakları takip edin, doğrulanmamış bilgiyi paylaşmayın.

DASK hakkında

DASK, Doğal Afet Sigortaları Kurumu'nun kısaltmasıdır ve Zorunlu Deprem Sigortası'nı yürütür. Kapsamındaki konutlar için yaptırılması zorunludur.

Bilinmesi gerekenler:

DASK yalnızca binanın yapısal hasarını teminat altına alır. Eşyanız, elektronikleriniz ve mobilyanız kapsam dışıdır.
Bir azami teminat tutarı vardır; binanızın değeri bunun üstündeyse aradaki fark size kalır.
Eşya ve fark teminatı için ayrıca konut sigortası gerekir. İkisi farklı poliçelerdir.
Poliçeyi güncel tutun; adres ve metrekare bilgisi yanlışsa ödeme aşamasında sorun çıkar.

Sonuç

Hazırlık çantayla başlamaz, binayla başlar. Binanın durumunu öğrenin, evin içindeki devrilecek her şeyi sabitleyin, ailenin buluşma ve iletişim planını kurun, sonra çantayı hazırlayın. Bu sıra, harcanan her saatin karşılığını en yüksek veren sıradır.

Binanızın durumu hakkında net bir cevaba ihtiyacınız varsa bir görüşme planlayın; hangi değerlendirmenin gerektiğini ve sonuçların ne anlama geldiğini birlikte gözden geçirelim.

Sık Sorulan Sorular

Deprem çantasında ne olmalı?

En az üç günlük, kişi başı günde 4 litre su; pişirme gerektirmeyen gıda ve konserve açacağı; ilk yardım seti ve düzenli kullanılan ilaçlar; el feneri ve yedek pil; pilli veya kurmalı radyo; powerbank; düdük; nakit; kalın eldiven ve sağlam ayakkabı; belgelerin kopyası. Mum koymayın, gaz kaçağı ihtimalinde açık alev tehlikelidir.

Doğal gaz vanası nasıl kapatılır?

Vana saat yönünde 90 derece çevrilir; vana boruya dik konuma geldiğinde gaz kesilmiş olur. Vana genellikle kombinin altında veya dış duvardadır. Evdeki herkesin yerini ve kapatma yönünü bilmesi gerekir.

Depremde hangi numarayı aramalıyım?

112. Türkiye'de 10 Temmuz 2021'den itibaren yangın (110), sağlık, polis (155), jandarma (156) ve AFAD (122) çağrılarının tamamı 112 Acil Çağrı Merkezi'nde toplanmıştır.

DASK eşyalarımı da karşılar mı?

Hayır. DASK yalnızca binanın yapısal hasarını, belirlenen azami teminat tutarına kadar karşılar. Eşya, elektronik ve mobilya kapsam dışıdır; bunlar için ayrıca konut sigortası gerekir.

Binamın riskli olup olmadığını nasıl öğrenirim?

Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlara riskli yapı tespiti başvurusu yapılır. Kat maliklerinden birinin başvurusu yeterlidir ve sonuç ikili çıkar: yapı riskli ya da değil.